Obserwacja dziecka
Spotkanie z psychologiem jest ważne, ale zwykle nie właśnie podczas niego dokonuje się najwięcej zmian. Duża część pracy dzieje się później,w domu, w zwykłych codziennych sytuacjach, między jedną a drugą konsultacją.
To właśnie w tym czasie można zauważyć, jak dziecko reaguje na zmęczenie, zmianę planu, obowiązki, odmowę, pośpiech czy napięcie. Można też zobaczyć, co pomaga mu poczuć się bezpieczniej, spokojniej i pewniej.
Obserwacja nie ma służyć kontrolowaniu dziecka. Nie chodzi o to, by analizować każdy gest ani zapisywać wszystkie trudniejsze zachowania. Celem jest spokojne przyglądanie się temu, co powtarza się w codziennym życiu. Ważne jest też to, żeby wiedzieć co obserwować i robić to świadomie.
Po co prowadzić obserwację?
Rodzic często dobrze wie, że „coś jest trudne”, ale podczas spotkania trudno przypomnieć sobie wszystkie szczegóły. Zostaje ogólne wrażenie: „ostatnio często się złości”, „nie chce współpracować”, „ma problem z koncentracją”, „jego zachowanie jest złe”, „jest niegrzeczny/a”.
Dzienniczek pomaga przejść od ogólnego wrażenia do konkretnych sytuacji.
Dzięki obserwacji możemy zobaczyć:
Takie informacje pomagają lepiej zrozumieć dziecko i szukać rozwiązań dopasowanych do jego potrzeb.
Obserwujemy: nie oceniamy.
W obserwacji ważne jest oddzielenie faktów od ocen.
Zamiast zapisywać:
„Zrobił awanturę bez powodu”
lepiej zanotować:
„Po wyłączeniu gry zaczął krzyczeć, płakał około 10 minut i nie chciał iść do łazienki. Pomogło kilka minut przerwy i spokojne przypomnienie, co będzie dalej.”
Taki opis nie ocenia dziecka. Pokazuje, co naprawdę się wydarzyło i daje punkt wyjścia do rozmowy.
Za trudnym zachowaniem często stoi napięcie, zmęczenie, przeciążenie, niezrozumienie polecenia, lęk, potrzeba wpływu albo trudność w przejściu z jednej czynności do drugiej. Obserwacja pomaga to zauważyć.
Najwięcej dzieje się między spotkaniami
Podczas konsultacji możemy wspólnie zastanowić się, co warto zmienić lub wypróbować. Jednak dopiero w codziennym życiu można sprawdzić, czy dany sposób rzeczywiście pomaga.
Może się okazać, że dziecku służy:
Nie każda metoda zadziała od razu. Czasem zadziała tylko trochę, w jednej sytuacji albo tylko wtedy, gdy dziecko jest wypoczęte. To także ważna informacja.
Między spotkaniami nie chodzi o „idealne wykonanie zaleceń”. Chodzi o sprawdzanie, obserwowanie i stopniowe poznawanie tego, co jest pomocne właśnie dla tego dziecka.
Co warto zapisywać?
Nie trzeba prowadzić długich notatek. Kilka zdań lub zaznaczeń dziennie zwykle wystarczy.
Warto zwrócić uwagę na:
Dobrze jest zapisywać nie tylko to, co było trudne. Równie ważne są chwile, kiedy dziecko szybciej się uspokoiło, poprosiło o pomoc, dokończyło zadanie, poradziło sobie ze zmianą albo powiedziało, czego potrzebuje.
To właśnie w takich momentach często widać kierunek dalszej pracy.
Jak korzystać z pakietu?
Nie trzeba wypełniać wszystkich kart jednocześnie.
Na początek wystarczy wybrać jedną kartę tygodniową i przez kilka dni obserwować najważniejszy obszar. Gdy wydarzy się trudna sytuacja, można opisać ją na osobnej karcie. Przed kolejną konsultacją warto przygotować krótkie podsumowanie.
Najważniejsze nie jest to, czy wszystkie rubryki zostały uzupełnione. Najważniejsze jest to, czy notatki pomagają lepiej zobaczyć dziecko i jego potrzeby.
Co przynieść na konsultację?
Na spotkanie można przynieść cały dzienniczek albo tylko kilka wybranych obserwacji.
Szczególnie pomocne będą:
Dzięki zapisanym informacjom wspólnie można przyjrzeć się temu, co wydarzyło się w domu, poszukać powtarzających się wzorców i zastanowić się nad kolejnym małym krokiem.
Dzienniczek nie służy do samodzielnego diagnozowania dziecka ani do oceniania rodzica. Jest narzędziem, które pomaga zatrzymać się przy codziennych sytuacjach, lepiej je zrozumieć i zauważyć, co wspiera dziecko.
Czasem zmiana zaczyna się od bardzo małej rzeczy: innego sposobu powiedzenia polecenia, wcześniejszego uprzedzenia o zmianie, krótkiej przerwy albo zauważenia, że dziecko właśnie zrobiło coś odrobinę inaczej niż wcześniej.”